Persklaar voor een nieuwe generatie vakmensen

Dat is waar vakmanschap ontstaat: naast iemand die het drukkersvak tot in de puntjes beheerst. We spreken met twee praktijkopleiders over het opleiden van nieuwe vakmensen en het belang van kennisoverdracht in de grafische sector. Maurice van Roon benadrukt hoe belangrijk leren aan de machine is. Als praktijkopleider begeleidt hij bij Damen Drukkers de jonge drukkers die hun eerste stappen zetten in het vak. ‘Het aantal vakmensen in onze branche is de afgelopen jaren sterk afgenomen. Er zijn bijna geen opleidingen meer voor het drukkersvak. Dus als we willen dat kennis blijft bestaan, moeten we die zelf doorgeven.’

De eerste stappen in het vak
De selectieprocedure verloopt heel natuurlijk, vertelt Maurice. ‘Nieuwe medewerkers beginnen zonder enige ervaring als hulpdrukker. Zij zetten papier klaar, kijken mee met ervaren collega’s en raken stap voor stap vertrouwd met de machines en het proces. Als iemand interesse toont, slimme vragen stelt en gemotiveerd is, dan is dat een goede basis om het gesprek aan te gaan over een interne opleiding.’

Leren en werken
Vanuit de organisatie wordt gestimuleerd dat medewerkers met interesse in het vak een opleiding volgen aan het Grafisch Opleidingscentrum in Breukelen. Ze werken fulltime en gaan daarnaast één dag per maand of per week naar school. Theorie en praktijk lopen daarbij door elkaar heen. Met behoud van salaris doen ze praktijkervaring op en vergroten tegelijkertijd hun kansen om door te groeien in hun functie.

‘Op school leren ze hoe het in theorie werkt, maar het echte vak leer je hier. Door het te doen,’ aldus Maurice. Soms gaat die ontwikkeling sneller dan verwacht. Collega Devon begon enkele jaren geleden als hulpdrukker en behaalde onlangs zijn diploma Machine Operator. Inmiddels staat hij zelfstandig aan de pers en volgt hij ook nog de opleiding tot Technisch Operator. ‘Dat is waar ik het voor doe. Dat je iemand ziet groeien in het vak.’ Behalve Devon hebben ook collega’s Micha en Janno hun opleiding intern gevolgd. En in de geschiedenis van Damen Drukkers, gingen al velen hen voor.

Persoonlijke begeleiding is in dit leerproces ontzettend belangrijk, daarover zijn Mark en Maurice het met elkaar eens. ‘Neem Devon, hij heeft alle technische kennis en kan de machine zelf bedienen. Toch is het belangrijk om hem te blijven begeleiden en erop te wijzen dat dit werk continu aandacht vereist. Dat hij zichzelf en het product blijft controleren. Dat hij de ruimte krijgt en voelt om vragen te stellen, want alleen dan blijft hij zichzelf verbeteren.’

Technisch en veelzijdig
Opvallend genoeg hebben veel jongeren bij hun eerste kennismaking nauwelijks een idee wat er in een drukkerij allemaal gebeurt. Dat merkt Maurice regelmatig wanneer nieuwe sollicitanten door de productiehal lopen. ‘Ze kijken hun ogen uit. Sommige machines zijn wel dertig meter lang. Als zo’n pers begint te draaien, voel je letterlijk de brute kracht van zo’n machine. Dat maakt indruk.

Veel mensen denken dat drukwerk iets van vroeger is en dat je er vuile handen van krijgt. Maar als ze zien wat we maken, hoe schoon het hier is en wat er in een moderne drukkerij gebeurt, ontdekken ze hoe technisch en veelzijdig ons vak eigenlijk is.’

Een nieuwe uitdaging: de nabewerking
Ook in de nabewerking speelt opleiden een steeds grotere rol. Producties worden gecompliceerder en uitdagender. Om die reden is Mark Visser gevraagd om nieuwe plannen te maken om medewerkers van deze afdeling intern op te leiden en de fijne kneepjes van het vak te leren.

Van leerling tot leermeester
Mark begon zelf ooit als leerling bij Damen Drukkers, en keerde onlangs terug bij het bedrijf. Nu staat hij voor de uitdaging om zijn kennis over te dragen aan de nieuwe generatie. ‘De afwerking van drukwerk is een vak op zich. Je hebt hier te maken met heel veel verschillende machines en technieken,’ vertelt hij. ‘Van snijden en vouwen tot vergaren, hechten en binden: ieder proces vraagt om specifieke kennis.’

Maurice vult aan: ‘In de nabewerking is het belangrijk om te begrijpen wat er met het product gebeurt. Als je ergens een kleine instelling verandert, kan dat grote gevolgen hebben voor het eindresultaat.’

Automatisering en vakmanschap
De grafische industrie heeft zich de afgelopen jaren sterk ontwikkeld. Veel processen zijn geautomatiseerd. Maar volgens Maurice betekent dat niet dat vakkennis minder belangrijk is geworden. ‘Machines regelen tegenwoordig veel automatisch. Maar als er iets misgaat, moet je nog steeds begrijpen wat er gebeurt. Waar in het proces het misgaat. Zodat je het probleem kunt verhelpen,’ legt hij uit.

Ook in de nabewerking worden machines steeds slimmer, vertelt Mark. ‘Eerder dit jaar is op de afdeling nabewerking in Werkendam een nieuwe Horizon Stitchliner Mark IV geplaatst. Dat is een machine die alles kan; vergaren, rillen, vouwen, nieten en snijden. Allemaal in één lijn. Dat vraagt om medewerkers die niet alleen machines bedienen, maar ook storingen oplossen, instellingen aanpassen, materiaalkennis hebben en de kwaliteit van een productie bewaken. Dat blijft mensenwerk.’

Motivatie wint het van vooropleiding
Bij het opleiden van nieuwe medewerkers kijken Mark en Maurice niet zozeer naar hun vooropleiding of technische kennis. Motivatie en nieuwsgierigheid zijn minstens zo belangrijk – misschien zelfs belangrijker. ‘Zonder dat kom je niet ver,’ legt Mark uit. ‘Je moet willen begrijpen wat we hier doen. Waarom heeft papier een bepaalde looprichting? Wat gebeurt er als je een instelling van de machine verandert?’

Maurice is het ermee eens dat vakmanschap begint met interesse. ‘Techniek valt te leren. Maar iemand moet wel willen.’ Als hij die interesse signaleert, beloont hij dat met aandacht, toewijding en eindeloos geduld. ‘Ook in mijn vrije tijd ben ik met mijn leerlingen bezig. Lopen ze tegen problemen aan, dan help ik ze of ik leg ze het uit. Contact met leraren hoort er ook bij als praktijkopleider. En ik heb ervaren dat mijn werk nog niet klaar is als zij een papiertje op zak hebben. Sterker nog: dan begint het pas. Dan ontstaat ruimte om echte liefde voor het vak en voor kwaliteit te ontwikkelen. En als ze dat hebben, dan pas mogen ze zich een vakman noemen. Natuurlijk willen we dat mensen zo snel operationeel zijn, maar kwaliteit is hierbij belangrijker dan kwantiteit.’

Trots op het resultaat
Die liefde voor hun vak is wat zowel Maurice als Mark drijft. En dat maakt hen uitstekende leermeesters. Voor Maurice zit dat vooral in bijzondere producties. ‘Als ik een complexe productie draai en het eindresultaat zie, dan denk ik soms echt: wauw.’
Voor Mark zit de aantrekkingskracht vooral in de afwisseling. ‘Geen dag is hetzelfde. Je werkt met verschillende machines, aan verschillende producties en met verschillende mensen. Dat maakt het uitdagend.’

Investeren in de toekomst
Intern opleiden vraagt tijd, aandacht en geduld. Dat is een bewuste keuze. Binnen Damen Drukkers leeft namelijk de overtuiging dat vakmanschap niet alleen wordt overgedragen in een klaslokaal. Het ontstaat op de werkvloer. Met de bonkende hartslag van de persen in je oren, met de geur van inkt in je neus en onder leiding van de mensen die het vak met passie beoefenen.

Damen Drukkers zet actief in op de werving van jong talent, om zo de toekomst van het bedrijf veilig te stellen. En zo ook de branche te verrijken met echt goed opgeleide vakmensen. Vakmensen die door passie worden gedreven.